Laatst bijgewerkt: | februari 2014 | www.oudzelhem.nl |
De Kozakkenwinter in Zelhem, door Bennie Eenink Het voorval speelt zich af tijdens de zogenoemde Kozakkenwinter (1813–1814) en wordt al bijna twee eeuwen van generatie op generatie doorverteld. Het voorval met de Kozakken moet zich hebben afgespeeld
op erve Eenink in Velswijk. De plek waar deze boerderij heeft gestaan,
na 50 m rechts aan de Velswijkweg als u van de Wisselinkweg komt, is
tegenwoordig nauwelijks als zodanig te herkennen. Tot voor enkele jaren
lag er nog een driehoekig weitje, dat was de plek. In menig boek met verhalen over de Achterhoek in vroeger
dagen worden wel een paar regels of meer gewijd aan de Kozakkenwinter.
In deze strenge winter van 1813-1814 werd Keizer Napoleon en zijn
bezetters verdreven uit ons land door een samenwerking van Rusland,
Pruisen en Oostenrijk. Een bevrijding die heel anders verliep dan in
1945. Toen brachten de geallieerden zelf al hun voorzieningen mee. In
1813-1814 was dat nauwelijks mogelijk. De bevrijders leefden op kosten
van de plaatselijke bevolking, goedschiks of kwaadschiks. In de praktijk
kwam er dat op neer dat er met regelmaat fors werd geplunderd. Niet zo
verwonderlijk als we weten dat op een gegeven ogenblik in Aalten op een
bevolking van 5800 zielen zo’n 9000 soldaten waren ingekwartierd. De kozakken wisten natuurlijk heel goed dat het voor de boeren tijd was om te slachten. En daar maakten ze graag gebruik of beter gezegd misbruik van. Van hun kant bekeken natuurlijk begrijpelijk, als je zelf nauwelijks voorzieningen bij je hebt is het heel aantrekkelijk om verse slachtproducten, van worst tot spek bij de boeren te halen. Dat de boeren wat anders dachten over de strooptochten van de Kozakken is natuurlijk ook begrijpelijk. Volgens het verhaal van mijn opa dreigde ook onze familie het slachtoffer te worden van de Kozakken. Uit angst voor de Kozakken was het slachten steeds maar weer uitgesteld maar uiteindelijk was alles op en moest het varken er dan toch maar aan geloven. Het leek allemaal goed te gaan, het was weliswaar bar slecht weer, het vroor dat het kraakte en er lag een behoorlijk pak sneeuw, maar misschien was dat juist gunstig. Mogelijk dat de Kozakken dan er niet op uit zouden trekken. De slacht verliep voorspoedig en zo stond het varken in de loop van de dag op de ladder. Voor degenen die niet weten hoe dat allemaal ging: het varken werd aan de buikzijde over de volle lengte open gezaagd, de ingewanden werden verwijderd en vervolgens werd het varken opengeklapt en tegen een ladder gebonden. De tweede dag werd het spek en vlees verder verwerkt. Op die tweede dag ging het mis. Al vroeg werd in de
buurtschap het bericht doorgegeven dat er een aantal Kozakken waren
gesignaleerd. Wat nu, waar laat je zo’n varken met ladder? Verstoppen
onder hooi en stro was geen goede oplossing. De Kozakken wisten ook wel
dat dit een veel gebruikte truc was en als ze al niet zelf aan verdachte
hopen hooi en stro begonnen te trekken lieten ze onder bedreiging de
boer en zijn gezin het hooi wel verplaatsen. Bij de oplossing die
uiteindelijk werd bedacht speelde het slechte weer een onmisbare rol.
Een eindje van de boerderij aan de rand van de weide lag een drinkkolk
voor het vee. Die kolk stond vol water, er zat een dikke ijslaag op en
daar lag weer sneeuw op. De sneeuw werd aan de kant geveegd, er werd een
groot gat in het ijs gehakt en daar werd het varken met ladder en al
onder geschoven. Het werd nog weer wat gecamoufleerd met sneeuw en toen
was het afwachten. Uren later kwamen een aantal Kozakken die wat door de
boerderij struinden, met hun lange lansen in het hooi porden en
vervolgens onverrichter zake weer afdropen waarna het varken weer te
voorschijn werd gehaald. |